Hezarfen Ahmet Çelebi Kimdir? Gerçekten Uçmuş Mudur?

HEZARFEN AHMET ÇELEBİ

• Milliyeti              : Osmanlı İmparatorluğu
• Doğum Tarihi    : 1609
• Doğum Yeri       : İstanbul
• Ölüm Tarihi       : 1640
• Ölüm Yeri           : Cezayir

Osmanlı İmparatorluğu tarihinin efsane isimlerinde biri olarak günümüze taşınan Hezarfen Ahmet Çelebi, 1609 yılında İstanbul’da doğmuştur. Kendisini Osmanlı dolayısıyla Türk tarihinde efsane haline getiren olayı bilmeyenimiz yoktur. Rivayete göre 1632 yılında Hezarfen Ahmet Çelebi, kendi geliştirdiği kanatlarla, kendisini tarihte uçan ilk insan olarak tartışmaya açacak uçuşunu gerçekleştirecek ve Galata Kulesinden kendini boşluğa bırakarak Üsküdar Doğancılar Meydanına iniş yapacaktır.

Yine rivayete göre bu uçuş Osmanlı İmparatorluğunda ve Avrupa’da büyük yankı uyandırmıştır. Hezarfen Ahmet Çelebi, çocukluğundan beri bilime, özellikle de uçuşa ilgi duymuştur. Çocukluğundan başlayarak kuşlarla ilgilenmiş, kuşların kanatlarına benzer bir kanat yaparak uçma hayalleri kurmuştur. Uzun yıllar üzerinde çalıştığı kanatları nihayet deneme vakti gelmiştir. 1632 yılında, henüz 23 yaşındayken geliştirdiği kanatlarını takarak Galata Kulesine çıkmıştır ve insanların şaşkın bakışları altında kendisini boşluğa bırakmıştır. Yaklaşık 3558 metre uçtuktan sonra İstanbul Boğazını geçerek Üsküdar’daki Doğancılar Meydanı’na iniş yapmıştır. Dönemin padişahı IV. Murat’ın bu uçuş denemesini Sarayburnu’ndaki Sinanpaşa Köşkü’nden ilgiyle izlediği söylenir. Bu rivayete göre padişah Hezarfen Ahmet Çelebi’yi hemen huzuruna çağırtmıştır. Uçarak gittiği yolu bir sandalla dönen Hezarfen Ahmet Çelebi padişahın huzuruna çıkmıştır. Padişah kendisini bir kese altınla ödüllendirmiş ve kendisine büyük ilgi göstermiştir. Fakat özellikle dönemin vezirlerinin kıskançlığıyla yönlendirdiği padişah, bu bilgi ve cesarete sahip Hezarfen Ahmet Çelebi’yi tehlikeli görmüş ve Cezayir’e sürgün etmiştir.

Bütün bu anlatılanlar rivayetten öte değildir. Maalesef eğer gerçekse; aynı zamanda kıtalar arası ilk uçuş özelliği taşıyan bu başarı, sadece Evliya Çelebi’nin ünlü Seyahatnamesi’nde kayıt altına alınmıştır ve başka hiçbir kaynakta yer almamaktadır.


HEZARFEN NE DEMEKTİR?

Hezarfen Farsça kökenli bir kelimedir. ‘1000’ kelimesinden türeyen ve tam olarak ‘Bin Fenli’ anlamına gelir. Hezar 1000, Hezarfen Bin Fenli demektir. Daha çok engin bilgili kişiler için kullanılan bu san özellikle antik dönemin bilim insanlarının birçoğu için kullanılmaktadır. Dünya üzerindeki ilk uçuşu gerçekleştirdiği rivayet edilen Ahmet Çelebi’ye de Hezarfen lakabını engin bilgi ve cesareti yüzünden halk vermiştir.

PEKİ HEZARFEN AHMET ÇELEBİ GERÇEKTEN UÇMUŞ MUDUR?

Tarihçilerin gözüyle bakarsak bu tarihi uçuş bir efsaneden öteye geçemez. Prof. Dr. Halil İnalcık, Prof. Dr. Yusuf Halaçoğlu, Prof. Dr. Ekmeleddin İhsanoğlu, Prof. Dr. İlber Ortaylı gibi Türkiye’nin önde gelen Osmanlı tarihçilerinin birlikte hazırladıkları Osmanlı Külliyatındaki anlatımla; bu uçuş sadece Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde anlatılmaktadır. Başka hiçbir kaynakta yer almayan bu uçuş, bu özelliği ile bir efsaneden öteye gidemez. Yine dönemin Osmanlı maliye arşivleri incelendiği, Hezarfen Ahmet Çelebi’ye hediye edildiği söylenen bir kese altın yoktur.

BİLİM İNSANLARI BU UÇUŞ İÇİN NE DİYOR?

Uzmanlar aerodinamik bilimi açısından incelendiğinde bu uçuşun imkansız olduğunu söylüyorlar. Konu şöyle inceleniyor.

• Hezarfen Ahmet Çelebi’nin uçtuğu iddaa edilen güzergahta Galata Kulesi ile Doğancılar Meydan’ı arasındaki yükseklik farkı 86 metredir.
• Yine bu iki yer arasındaki mesafe yaklaşık 3558 metredir.
• Bu mesafeyi uçarak gidecek bir kişinin her 41 metrede 1 metre alçalması gerekmektedir ki, ilgili mesafeyi kat edilebilsin.
• Günümüzde en hafif malzemelerle yapılmış uçuş aletleri için bile bu oran imkansızdır.
• Ancak rüzgarın etkisi ile bu uçuş gerçekleştirilebilir. Fakat rivayete göre uçuşun gerçekleştiği gün lodos vardır ve bu durum uçuşa katkı sağlamayı bırakın, negatif etki vermesi gerekmektedir.

Bütün bu bilimsel gerçeklerle bilim insanları bu uçuşun gerçekleşmiş olmasını imkansız buluyorlar.

SANAT DÜNYASINDA HEZARFEN AHMET ÇELEBİ

• İster gerçek olsun ister efsane; Hezarfen Ahmet Çelebi’nin bu doğaüstü uçuşu sanat çevrelerince de birçok kez ele alınmıştır. İşte bu eserlerden bazıları;
• TRT Çocuk Kanalı, Hezarfen Ahmet Çelebi efsanesini ve Ahmet Çelebi’nin çocukluk döneminin anlatıldığı “Küçük Hezarfen” adlı bir çizgi film yayınlamıştır.
• 2010 yılında Hezarfen Ahmet Çelebi’nin tüm hayatı animasyon bir filmle gözler önüne serilmiştir.
•   “İstanbul Kanatlarımın Altında” filminde Hezarfen Ahmet Çelebi’nin uçuş öyküsü seyirciyle buluşmuştur.
• 2000’li yılların popüler dizilerden “Muhteşem Yüzyıl Kösem” dizisinde Hezarfen Ahmet Çelebi rolünü Ushan Çakır canlandırmış ve Hezarfen bir kez daha anılmıştır.
• 2012 yılında Fazıl Say, “Hezarfen Ney Konçertosu” adlı eserini bestelemiştir. Bu konçertoda İstanbul 1632 Baharı, Galata Kulesi, Uçuş, Cezayir Sürgünü olmak üzere 4 bölüm vardır.