80’li yılların başında çocukların en büyük eğlencelerinden biri salonun orta yerine kurulan, plastik veya biraz daha lüks bir oyuncaksa, metalden raylarıyla, trenlerdi. Bu pilli oyuncaklar çocukları sevindirirken ciddi pil tüketimini de beraberinde getirirdi. O yüzden çoğu anne baba, tren setlerini hafta sonları veya özel günlerde saklı oldukları yerden çıkarır, çocukların eğlencesine katılırdı.

Yıllar geçtikçe ülkemizde de elektrikli tren setleri yaygınlık kazanmaya başladı. 2000’li yıllarda model trenler oyuncak olmaktan çıkarak pahalı bir hobi haline gelmeye başladı. Günümüzde dünyada ve ülkemizde birçok model trencier kulübü, bu hobinin yayılmasında etken oluyor.


Model tren deyip geçmeyin. Gerçekten uçsuz bucaksız bir dünya. Siz de tren modelcisi olmak isterseniz, bu yola baş koymak zorunda olduğunuzu unutmayın. Öncelikle ciddi bir bütçe ayırmalısınız. Orta kalite bir tren setinin fiyatı binlerce Türk Lirasından başlıyor. Setinizi satın aldıktan sonra karşınıza çıkacak ilk sorun mekan olacaktır. Tabi tren setinizi her gün kurup kaldırmayı düşünmüyorsanız. Biraz araştırma yaparsanız, bu hobinin en yaratıcı kısmının setinizi bir diaromaya haline getirmek olduğunu göreceksiniz. Yani raylarınız, lokomotifleriniz, vagonlarınız, istasyonlar, evler, ağaçlar, göller, insanlar ve aklınıza bile gelmeyecek birçok objenin bir araya gelmesiyle kendi dünyanızı kurabileceğinizi fark ederek, heyecanlanacaksınız.  Bu hobiye basit bir set ile başlasanız bile evinizde en az iki metreye iki metrelik bir alanı tren setinizi kuracağınız alan olarak ayırmalısınız. Bu hobiye tutkunuz arttıkça mekan ihtiyacınız artacaktır. Model trenlerle ilgili terimlere de zamanla aşina olacaksınız.

İşte model trencilerin kullandığı terimlerin bazıları;

Ölçek: Adı üstünde… Bu trenler birer model. Hatta kaliteli olanları orijinallerinin belli oranlarında küçültülmüş halleri. TCDD trenlerinin bile modellendiğini görmek sizi şaşırtmasın. Dünyada kullanılan birçok ölçek var. Bu ölçekler genelde belli harflerle sembolize ediliyor. Mesela en sık kullanılan ölçeklerden biri HO, ölçek olarak 1:87’i sembolize ediliyor. Yani HO ölçekli model trenler, orijinallerinin 87’de biri oranında küçültülerek üretiliyor.

Gauges: En basit şekli ile söylersek, ray aralığını sembolize ediyor. Tahmin edersiniz ki ölçek değiştikçe ray aralığı da değişiyor. Dolayısı belli ölçekteki raylar üzerinde aynı ölçekteki trenleri yürütebiliyorsunuz.

Coupler: Gerçek dünyada olduğu gibi, model trenlerde lokomotif ve vagonlardan oluşuyor. Tabi bu vagon ve trenleri birbirine bağlayacak aparatlar gerekli. Gerçek trenlerde de görebileceğiniz bu bağlantı aparatlarına coupler diyoruz.

DC veya AC: DC; doğru akımı, AC ise dalgalı akımı sembolize ediyor. İlk üretilen model trenler AC akıma göre üretilirken, günümüzde yaygın olarak DC akım kullanılıyor. Dolayısı ile modifikasyon yapılmaz ise bu iki ayrı tarz birbirleri ile uyum sağlamıyor.

Dijital veya Analog: Model trenler ilk dönemlerde analog olarak üretiliyordu. Basit şekliyle, kumandadan verilen akımın kuvveti ile trenin hız alması veya yavaşlaması sağlanıyordu. Bir set üzerinde tek tren kumanda edilebiliyordu. Zamanla dijital teknoloji geliştirildi. Artık bir ray düzeneği üzerinde birden fazla tren, farklı hızlarda, farklı yönlerde yürütülebiliyor. Makaslar kumanda üzerinden idare edilebiliyor. Hatta lokomotiflerin farları yakılabiliyor.  

Yıllar içinde model trenler, tren setleri ve diaroma malzemeleri üreten birçok firma ortaya çıkmış. Bu firmalardan İngiliz firması Hornby; Lima, Jouef, Arnold, Rivarossi, Skaledale, Lyddle End gibi alt markalarıyla ön plana çıkıyor. Amerika kuruluşlu olsa da merkez ofisi artık Çin’de olan Bachmann, Alman Marklin ve Avusturya merkezli Modelleisenbahn bu sektörün önde gelen firmaları. Modelleisenbahn, geçmiş yıllarda ses getirseler de yıllar önce iflas etmiş Roco ve Fleischmann markalarını bünyesinde bulunduruyor.