Socrates Kimdir? Sokrates Sözleri… Sokrates Savunması…

Sokrates denince felsefe, felsefe denince Sokrates ilk akla gelenlerdendir. Antik Yunan’ın en bilinen filozoflarından biri olan Sokrates, sıra dışı yaşamı, dönemin yaşam şekline alternatif yaklaşımları ile dünya filozofları arasında en bilinenlerdendir. Sokrates kimdir diye sormak biraz garip olur. Sokrates’in önemli bir filozof olduğu bilinir, Sokrates sözleri, Sokrates’in hayatından hikayeler çokça anlatılır. Gelin beraberce dramatik bir mahkeme ile ölüm cezasına çarptırılan Sokrates hakkında daha az bilinenlere beraberce bakalım. Yazımızı da akılda kalan bazı önemli Sokrates sözleri ile bitirelim. Hatta Plato’nun ünlü kitabı Sokrates’in Savunmasına beraberce göz atalım.



SOKRATES HAKKINDA AZ BİLİNEN 12 İLGİNÇ GERÇEK

1) Milattan Önce 470 yılında Antik Yunanda, Atina’da doğdu. Sokrates’in babası Sophroniscus, Atina’dan bir heykeltıraş ve duvar ustasıydı. Annesi Phaenarete ise bir ebe idi.

2) Üst tabakadan bir ailenin üyesi olmadığı için Yunanca eğitimi aldı. Çok genç yaşta babasının sanatı ile ilgili yeteneklerini geliştirdi. Filozof olarak anılmadan önce uzun yıllar heykeltıraşlık yaptı.

3) Sokrates’in öğrencileri Aristophanes ve Xenophon’in kayıtlarına göre Sokrates, öğretmenlik karşılığı para alıyordu. Bu gelir Sokrates’in geçimini sağladığı tek gelir kaynağıydı. Aristophanes ve Xenophon’un kayıtlarının aksine, Socrates’in en popüler öğrencilerinden biri olan Plato, Socrates’in öğrencilerine ders vermek için herhangi bir ödemeyi kabul etmediğini ve dolayısıyla çok fakir bir yaşam sürdüğünü söyler.

4) Sokrates’in öğrencisi Xenophon’a göre Sokrates, ailesini hiç desteklemezdi. Xenophon’in anlatılarına göre Sokrates kendi çocuklarından çok başka çocukların gelişimi ile daha fazla ilgiliydi.

5) Platon’un kayıtlarına göre, Sokrates, Peloponnezyen Savaşı sırasında Potidaea, Amphipolis ve Delium’un savaşlarında ülkesine asker olarak hizmet etti. Plato’nun kayıtları, Sokrates’in Atina yasalarına göre bir hoplite (zırhlı piyade) olduğunu söyler. Sokrates savaş alanında kesinlikle korkusuz ve cesurdur.

6) Plato’nun anlatıları Sokrates’in tıknaz ve kısa boylu yapısına işaret eder. Sokrates tipik bir Atinalı erkek görüntüsünde değildir. Sokrates’in şişkin gözlerine rağmen, öğrencileri derin düşünceler ve parlak tartışmalar nedeniyle kendisine çok çekici buldular.

7) Sokrates’in birincil vurgusu hiçbir zaman zihnin önemi veya fiziksel çekicilik üzerine olmamıştır. Her zaman toplumun refahını artırabilme felsefesinden yola çıkar.

8) Sokrates’in sabit bir dersliği yoktu. Ömrü boyunca tüm Atina’yı gezdi. Her sınıftan insanla etik ve politika üzerine sohbetler yaptı. Doğruluğun ve adaletin peşinde oldu. Doğru yönetim şekillerini aradı.  Sokrates’in iletişim yöntemi oldukça ilginçti. İnsanlara bildiklerini söylemek yerine, her zaman kendi cehaletini sergiledi. Bu yaklaşım ona göre daha zekiceydi.

9) İletişim yöntemi ve sorgulama metodu Sokrates Metodu olarak bilinir. Bu yöntem doğru cevapları oldukça belirgin hale getirir ve muhaliflerini çoğu zaman aptal durumuna düşürür.

10) Sokrates dönemi, Atina’nın Peloponnezyen Savaşı’nda çok aşağılayıcı bir yenilgi aldığı döneme denk gelir. Bu dönem Atina halkının mevcut durumları ile değil savaş öncesi ihtişamı, fiziksel güzellikleri ve zenginlikleri ile övünebildikleri dönemdir. Atinalıların gelecekle ilgili kaygılı olduğu bu dönemde yaşayan Sokrates daha fazla popülerliği yakalamıştır. Bu dönem Sokrates’in geleneksel bilgeliğine meydan okuduğu ve bunun için mizahi bir yol benimsediği dönemdir. Bir kısım insanı çok kolay etkilerken zor da olsa muhaliflerinden yanına çekmeyi başardıkları da vardır. Bir kısım insan Sokrates’ten nefret eder. Bu insanlar Sokrates’in fikirleri ve felsefeleri ile mevcut yaşam biçimlerini tehdit ettiğini düşünüyorlardır.

11) Düşüncelerinden dolayı yargılanan Sokrates, 280’e karşı 218 oyla suçlu bulunmuştur. Jürinin kararını etkileyen savunması kışkırtıcı ve meydan okuyucu olur. Bu tarz bir savunma, davayı kaybetmesinin ana nedeni olarak görülür. Atina kanunlarına göre mahkum, alternatif bir ceza isteyebilir. Sokrates, alternatif ceza yerine, toplumu aydınlatmak için verdiği hizmetler karşılığında ödüller ve iadeyi itibar istemiştir. Bu talep durumu kendisi için daha zor hale sokmuştur. Bu bir meydan okumadır. Bu talep jürinin kendisi ile ilgili zehirlenme cezası vermesine yol açar.

12) Ölüm cezası aldıktan sonra arkadaşları Sokrates’e rüşvet vererek bu zor durumdan kurtulması için baskı yaparlar. Sokrates bunu şiddetle reddeder. Aksine kanunlara saygılı bir Atinalı olduğunu ve ölüm cezasını büyük mutlulukla kabul edeceğini söyler. Sokrates, kendisine verilen zehri hiç tereddüt etmeden içer. Plato, Phaedo diyaloğunda, Sokrates zehiri içtiğinde, hissizliğin yavaşça başlamaya başladığını ve sonunda kalbine ulaştığını anlatır.

SOKRATES’İN SAVUNMASI

Sokrates’in Savunması, Sokrates’in öğrencilerinden Platon’un Sokrates’in ölüm cezasının uygulanmasından hemen sonra yazdığı bir eserdir. Türkçe’ye defalarca çevrilmiş bu eser, belki de tarihin en önemli savunmalarından biri hakkındadır. Sokrates, Atina kanunlarına göre dinsizlikle suçlanır ve ölüm cezası ile yargılandığı davanın hikayesidir bu. Sokrates’i ölüme götüren yolculuğun hikayesini anlatan birçok eser vardır. Ama Platon’un eseri olan ‘Sokrates’in Savunması’ bu eserler arasından ön plana çıkar.

Platon’un mahkeme seanslarında bulunması ve buradaki gözlemlerini aktardığı düşünüldüğünde, bu eserdeki bilgilerin doğruluğu da fazla sorgulanmaz. Bu eser; Sokrates’in Savunması ile Sokrates felsefesinin misyonu ve temellendirilmesi hakkında bilgi edinmenin yanı sıra, Antik Yunan’da mahkemelerin yapısı ve işleyişi hakkında da önemli bilgilere ulaşmak adına önemlidir.

İŞTE AKILLARDA YER ETMİŞ SOKRATES SÖZLERİ

• Bir şeyleri değiştirmek isteyen insan, işe önce kendisinden başlamalıdır.
• Kendini bulmak istiyorsan, kendin için düşün.
• Hayret etmek bir filozofun hissidir ve felsefe hayret etmekle başlar.
• Kimseye hiçbir şey öğretemem, sadece onların düşünmelerini sağlayabilirim.
• Cahil insan kendinin bile düşmanı iken, başkasına dost olması nasıl beklenir.
• İnsanlar her zaman her yerde acıkmışlardır ama her zaman her yerde erdemli olmamışlardır.
• Yalnız işsiz olanlar değil, daha iyi işler yapabilecek olanlar da başıboştur.
• Eğitimin pahalı olduğunu düşünüyorsanız, cehaletin bedelini hesaplayın.
• En derin arzular genellikle en ölümcül nefretlere sebep olur.
• Endişelerinizden kurtulmak istiyorsanız, yaşamaktan en çok korktuğunuz şeyin bir gün başınıza geleceğini kabul edin.
• Bir yargıç, iyi niyetle dinlemeli, akıllıca karşılık vermeli, sağlıklı düşünmeli, tarafsızca karar vermelidir.
• Sadece bir iyi vardır; bilgi ve sadece bir kötü vardır; cehalet.
• Öğrenmek, eskiden bilinmiş bir şeyi yeniden hatırlamaktan başka bir şey değildir.
• Ne pahasına olursa olsun, evlenin. Karınız iyi çıkarsa mutlu olursunuz, yok fena çıkarsa o zaman da filozof olursunuz.
• Eğitim, kıvılcımla ateş yakmaktır, boş bir kabı doldurmak değildir.
• Tek bildiğim hiçbir şey bilmediğimdir.
• Sorgulanmamış hayat yaşamaya değmez.
• Ölüm insanlara verilmiş nimetlerin en büyüğü olabilir.
• Değersiz insanlar sadece yemek ve içmek için yaşarlar, değerli insanlar ise sadece yaşamak için yer ve içerler.
• Ne kadar az şey istiyorsan, o kadar Tanrı’ya yakınsın.
• Bilgelik hayret etmekle başlar.
• Haksızlık yapmak, haksızlığa uğramaktan daha acıdır.
• Kainatta tesadüfe, tesadüf edilmez.
• Hayattan uzaklaştığımız ölçüde gerçeğe yaklaşırız.
• İnsan bildiğini öğrenir.
• Umut her daim vardır.